Nhân xem phim về Van Gogh

Bức hoa hướng dương ở trên là bức tranh đầu tiên của Van Gogh, cũng là bức tranh hội họa thực sự đầu tiên tôi được xem. Tôi có một ấn tượng sâu đậm với nó. Tôi nhìn thấy nó trên bìa một quyển sách dạy vẽ cho trẻ con. Hồi đó tôi đang học mẫu giáo lớn hoặc lớp 1 gì đó, tôi đã cực kỳ thích nó. Ngay lúc ấy tôi đã quyết định rằng Van Gogh là họa sĩ yêu thích của mình (tôi thích những màu sắc mạnh mẽ, rực rỡ của ông).

Tôi vừa xem xong một bộ phim tài liệu nói về cuộc đời của Van Gogh (do Benedict đóng, trời ơi đúng là favourite đóng favourite), tự nhiên nhớ lại ngày xưa đọc được cái bài viết của khỉ gì đó nói rằng tranh của Van Gogh là tàn phá văn minh nhân loại gì đó =)) (và điều kinh khủng hơn là có đứa trong friendlist mình nhảy vào bênh vực ý kiến đó, cãi nhau với mình :v :v :v thật kinh khủng vì mình không muốn cãi nhau về vấn đề này – rằng họa sĩ yêu thích đầu tiên trong cuộc đời mình đã tàn phá nền văn minh nhân loại =))))))))) ừ, mình không thể nói chuyện với con bé đó thêm lần nào nữa, khỏi phải hỏi thêm).  Tôi nghĩ, chủ quan thôi nhé, các tác phẩm của Van Gogh không nhằm đưa ra lý tưởng gì cho nhân loại, tôi thấy ông chỉ đấu tranh vật lộn với bản thân mà thôi. Một việc hoàn toàn cá nhân. Ông không hề một lần đưa ra một bức tranh hay lời phát biểu gì rằng con người nên thế này hay thế khác. Những tác phẩm của ông chỉ phản ánh lại những gì ông nhìn thấy và cảm nhận được – những cảm xúc trần trụi và mãnh liệt từ những thứ tầm thường nhất.

Có một chi tiết trong cuộc đời ông mà tôi luôn thấy buồn  thê thảm mỗi lần nhắc tới: ông từng cố ăn màu vàng, vì nghĩ rằng khi màu sắc tươi vui này ở trong người mình rồi thì ông sẽ thấy hạnh phúc hơn. Có những ý kiến cho rằng, những người nghệ sĩ phải cảm thấy đau khổ, cô đơn thì mới có thể tạo ra những kiệt tác được. Tôi nghĩ với trường hợp như Van Gogh thì không hẳn là vậy. Ông chỉ dùng nghệ thuật để cố gắng thoát khỏi những nỗi tuyệt vọng của mình. Chứ không phải cố tình hi sinh hạnh phúc bản thân để tạo ra kiệt tác.

Tôi là đứa không có ham muốn vẽ. Nghe khá buồn cười nhỉ (tôi đã học 5 năm mỹ thuật để làm gì không biết). Nhưng quả thực tôi không có sự hối thúc muốn vẽ lại một hình ảnh đẹp đẽ nào đó mà mình trông thấy, hay khi tập vẽ thì cố gắng vẽ cho giống, cho ra chất của vật đó, hay người đó…. Thế cho nên tôi cũng không có niềm ham thích khám phá các chất liệu vẽ khác nhau. Tôi không thích việc…. cứ vẽ thôi, vì bản chất ham muốn vẽ của tôi không có. Đó cũng là lý do tôi luôn cảm thấy lạc lõng khi tham gia các workshop hoặc triển lãm về vẽ vời gì gì. Tôi cũng không có hứng thú trò chuyện về việc…. nghệ thuật là gì, các xu hướng trường phái, kỹ thuật vẽ, ý tưởng, hình tượng…… :v :v :v :v (nói tóm lại ngồi với các họa sĩ tôi sẽ không biết nói chuyện gì). – kể ra xong cảm thấy đầu óc mình rất nông cạn :v.

Tôi chỉ thích vẽ khi tôi có điều gì đó muốn kể. Khi xem tranh tôi cũng chỉ muốn xem tác giả muốn kể gì, thể hiện cảm xúc gì, hay những câu chuyện bên lề về việc vì sao họ vẽ (như bộ phim tài liệu về cuộc đời của Van Gogh chẳng hạn).

p.s: à, bộ phim 😀 (các bạn có thể mò lại để xem các phần trước)

bạn bí xanh nằm khóc ướt dọc đường đi…

bi

Lúc sáng đi đạp xe mình vô tình bắt gặp cảnh tượng kể trên. Một cô đạp xe hăm hở, buộc đằng sau là một quả bí xanh rất to, nằm thẳng đơ thế kia luôn. Xe đạp lướt đi vù vù, bí  nằm khóc, ướt hết cả đường. (ờ…. dùng ảnh thật vì ngại vẽ cả cái xe đạp, ờ…. quả bí xanh màu xanh lá nhưng mà vẽ màu tím cho nó đẹp).
Bí sướt mướt suốt quãng đường mua từ chợ về, vì nó biết lúc vào đến bếp là số phận nó sẽ ra sao.

Chệp, một câu chuyện buồn buổi sáng sớm.

Kể lan man để làm ví dụ minh họa thôi chứ mình vẫn ăn rau quả nhiệt tình lắm, bất chấp nước mắt nước mũi của chúng nó. Nói chuyện này là vì mình đang vẽ minh họa một câu chuyện về bạn mía đường. Quyển này là dạng sách thông tin, khoa học, nội dung không dở mà cũng chẳng hay. Nhưng có một tình tiết mình thấy rất dã man là đoạn bạn mía vội vàng nhảy vào máy ép nước mía. Xong bạn ý tươi cười hớn hở vì giờ thoát bộ dạng cây mía thành những giọt nước mía.

Mình nghĩ vào máy ép dẹp lép là thịt nát xương tan rồi còn đâu, nước chảy ra khác gì máu đổ, ặc ặc. Bao đau đớn thế mà vẫn sung sướng hạnh phúc. Thật là kinh dị!

Mình sợ lúc vẽ đến đoạn đấy mình sẽ vẽ mặt bạn mía có nụ cười méo mó đau đớn quá T ^ T. (mình sẽ không bao giờ sáng tác truyện về đồ ăn). Chưa kể, câu chuyện kể về quá trình bạn mía hăm hở đế nhà máy mía đường để…. ‘transformer’ thành đường kính, nhưng lại tất bật chuẩn bị cặp sách, vở bút?!? Chi tiết này vừa thừa thãi vừa bất hợp lý, bạn mía đến nhà máy để…. biến hình thì cần cặp sách làm gì?!? Bạn ý có đi học đâu?!? Cái dạng chi tiết này là chi tiết sáo mòn, thuận tay viết vào chứ không có suy nghĩ, cân nhắc.  Nếu mà là mình (cái thể loại minh họa gì toàn đòi nhảy chồm chồm sửa kịch bản :v :v :v :v !!!!!) mình sẽ viết câu chuyện này lại thành: hôm nay là một ngày kỳ diệu của bạn mía, vì bạn ấy sẽ được bước vào một hành trình biến đổi thú vị. Mẹ tớ bảo tớ sinh ra không chỉ là một cây mía mà có thể trở thành điều gì đó hơn thế nữa. Và sau đó, blah blah……

Thủ pháp nhân cách hóa là một thủ pháp hay và đặc biệt bị lạm dụng trong sách truyện thiếu nhi. Tuy nhiên, nhân cách hóa thì các tình tiết cũng phải hợp lý, thuyết phục. Đâu phải cứ nhét mắt nhét mũi cho đồ vật, rồi để con vật nói bô bô là hay đâu. Lại còn có những truyện nhân cách hóa nửa mùa, ví dụ như hạt đậu chưa nảy mầm thì không nhân cách hóa, lúc nó nảy mầm rồi thì mới có tính cách!?

Việc xây dựng nhân vật nói chung, không kể là nhân vật được nhân cách hóa hay không, có thể dựa trên nguyên tắc 3D (tạo chiều sâu cho nhân vật):

– Physical (vật lý): độ tuổi, chiều cao, cân nặng, khiếm khuyết (nếu có)….

– Psychological (tâm lý): tính cách, thái độ, niềm tin, mơ ước…v….v..

– Socialogical (xã hội): phông nền văn hóa, ngôn ngữ, tôn giáo, gia đình, môi trường…

Và tất nhiên 3 yếu tố kể trên phải thống nhất và hợp lý khi đứng cạnh nhau. Vd như xây dựng một bạn mèo nhà, được chăm bẵm từ bé, vốn tính lười biếng nhưng lại rất thông thạo đời sống hoang dã thì sẽ không thuyết phục đúng hêm?

Mà túm lại ý, những câu chuyện với những nhân vật được nhân cách hóa nhưng rất vô hồn chủ yếu là do tác giả hời hợt. Hời hợt với chính đứa con tinh thần của mình, và có thể còn là suy nghĩ sai lầm rằng: dành cho trẻ con nên vô lý cũng chả sao. Híc, sự tưởng tượng phi lý, bay bổng khác với những tình tiết mâu thuẫn, cẩu thả đến phát bực.

Mình nghĩ, điều kiện cơ bản đầu tiên của tác giả khi sáng tác một câu chuyện là phải kể điều mình thật thích, thật gần gũi, thật quan tâm, xuất phát từ nỗi bức thiết cần phải kể ra. Nếu bản thân tác giả còn không tin & yêu những nhân vật của mình nữa thì còn thuyết phục được ai?

(vừa xem lại Rise of the guardians)

Ngày xưa xem Peter Pan tôi cực kỳ ấn tượng với một chi tiết: mỗi khi có ai đó nói rằng họ không tin vào những điều thần tiên thì sẽ có một vị tiên chết đi. Tôi bắt gặp lại niềm tin này trong phim Sự trỗi dậy của các vệ thần. 

Nếu diễn đạt ra bằng lời thì thấy thông điệp của phim này cũng hơi… sên sến. Cái loại thông điệp mà nếu nói không khéo dễ thành sáo rỗng, hô hào. Kiểu là: hãy có niềm tin vào những điều kỳ diệu, để khiến cuộc sống trở nên đẹp hơn… blah blah. Biết vậy, nhưng tôi vẫn thấy rất xúc động khi xem bộ phim này (cả vì mặt hình ảnh của bộ phim quá mãn nhãn nữa).

Hôm nay cũng vừa xem vlog mới nhất của JV, nói về việc làm thế nào để thực hiện ước mơ. Tôi không muốn nói nghe như một kẻ… đạo đức giáo điều, nhưng mà cái vlog lần này của JV khiến tôi thực sự thấy khó chịu. Xem xong cả vlog tôi chỉ rút ra một điều rằng JV đang cố tình cười nhạo những người hay hô hào tôi có ước mơ này khác nhưng rỗng túi, kiểu anh đếch có tiền nhưng anh có ước mơ. Tôi lặng lẽ unsubcribe và unlike page của JV luôn. Giờ cậu ta đã nổi tiếng, có tác động được tới một bộ phận giới trẻ và cậu ta bắt đầu lên giọng hơn người. Những vlog gần đây chỉ toàn chửi bới, móc mỉa (ngày xưa là trào phúng, giờ chỉ còn hằn học ném đá thôi). Cậu ta cười nhạo những kẻ giả tạo nhưng liệu việc chửi bới như vậy có khiến cậu ta “thật” hơn những kẻ đó hay không? 

Trong bộ phim Sự trỗi dậy của các vệ thần, có một chi tiết về việc các vệ thần phải tim được điều cốt lõi của mình. Như với ông già Noel là một đứa đứa trẻ với đôi mắt tò mò, luôn mở to và nhìn thấy được mọi điều thú vị ở thế giới xung quanh, của Jack Frost là niềm vui vô tư lự, của thỏ phục sinh là đem lại khởi đầu mới – hi vọng mới…. Nói gọn lại thì, trong mỗi việc mình làm, cần có một điều cốt lõi, cho dù là nhỏ bé, để dẫn dắt mọi hành động về sau. Tôi thấy điều này đặc biệt quan trọng với những người làm sáng tạo – họ cần có một niềm tin cốt lõi, thứ đã ăn sâu vào tâm hồn của họ làm nguồn gốc cho những sáng tạo của họ. Điều này chính là thứ tạo ra phong cách, cá tính riêng. 

Tôi nghĩ JV không còn mục đích gì với việc làm vlog. Không còn là ‘cho vui’ nữa rồi. Nếu không còn mục đích rõ ràng thì chẳng thể sáng tạo được cái gì ra hồn. Vlog giờ là cái sọt rác để cậu ta trút bực tức.  Thật đáng tiếc! Đám đông quá sức nguy hiểm! 

Khi tiếp xúc với ai đó nói rằng họ có ham muốn sáng tác truyện (dưới bất kỳ hình thức, thể loại nào) tôi thường có cảm giác về việc liệu họ có thể kể được một câu chuyện nào đó hay không – dựa vào việc họ có thể hiện sự tin tưởng sâu sắc, có quan tâm rất rất nhiều tới điều gì đó hay không. Như bác Dr.Seuss từng viết, trừ khi có ai đó quan tâm nhiều kinh khủng lên được thì mới có thể thay đổi được cái gì đó.  Nói cách khác, họ phải có được cái con búp bê bằng gỗ, vẽ sơn lên khuôn mặt bản chất của họ giống của ông già Noel và Jack. Chừng nào họ chưa làm được con búp bê ấy thì tôi vẫn sẽ còn nghi ngờ những tác phẩm họ tạo ra. 

Mỗi lúc viết một câu chuyện mới, tôi đều muốn đi tới một cái đích cuối cùng là “mọi chuyện rồi sẽ ổn thôi”. Không phải là lậm những cái kết cả nhà đều vui, mà là đem lại cảm giác dễ chịu và tin tưởng rằng sẽ ổn cả thôi. Mỗi người sáng tạo có quyền lựa chọn cách bày tỏ quan điểm, chọn cách tác động tới khán giá/ độc giả riêng. Nhưng, như tôi đã luôn viết về điều này, tôi muốn những niềm vui, sự tin tưởng, vì nếu cần sự u ám thì chúng ta cần sống (không) thôi là đủ rồi (thậm chí thừa mứa ấy chứ). Tôi sẽ chỉ đem tới cho độc giả của mình những gì tôi thích thú – đây là quan điểm sáng tác của tôi. Mỗi tác giả sẽ chọn một “đặc sản” cho mình, tôi chọn sự vui vẻ (có cả những điều tiêu cực nữa nhưng không phải là để cùng nhau lao xuống hố đen). 

Vậy nên sẽ không chuyện rằng ai đó mỉa mai hay làm tôi cáu điên rồi tôi ném cục tức đó vào một câu chuyện gì đó rồi quẳng vào mặt độc giả (vô tội) của mình đâu. 

Ôi những người…. những makers-make-something làm gì cũng phải tôn trọng khán giả của mình một chút chứ, không có họ thì bạn làm ra cho ai đọc, ai xem?

fanart style manga nhưng mà nhìn cool quá nên cứ chèn vào minh họa (◡‿◡✿)
fanart style manga nhưng mà nhìn cool quá nên cứ chèn vào minh họa (◡‿◡✿)

Càng ít càng khó?

Lúc làm đồ án tốt nghiệp (hahahaha, vừa mới đọc được trong cuốn “Từ câu sai đến câu hay” thì hóa ra ‘tốt nghiệp’ là một từ sai, từ chuẩn là ‘tất nghiệp’ – hoàn tất một sự nghiệp hoặc chương trình học….), để viết lại cho chuẩn:

Lúc làm đồ án tất nghiệp, mình đã chọn đề tài ‘thư viện picture book’ (mình luôn dùng từ ‘picture book’ vì không biết có từ tiếng Việt nào chuẩn xác cho danh từ này). Thầy giáo hướng dẫn của mình đã phản đối quyết liệt, với lý do là chỉ một thể loại thì sao có thể làm thành cả một thư viện (?!). Thầy còn chẳng biết picture book là gì. Khi mình giải thích về thể loại này thì ông thầy tỏ ra coi thường. Nôm na là sách ít chữ như vậy thì có giá trị gì mấy (?!)

Hôm đó, mình bực không chịu được (cái số suốt ngày cãi nhau với thầy cô). Mình nhớ có nói với thầy: giá trị của những cuốn sách này nằm ở câu chuyện, thông điệp chứ không phải ở số lượng con chữ. Chắc  mình nói vậy đụng chạm quá nên ông thầy càng cáu.

Ờ thì hai thầy trò đều tức nhau.

Cá nhân mình thích những cuốn PB ít chữ hoặc không lời. Và những phần lời này không diễn lại những điều đã được kể bằng tranh. Trong PB thường có song song hai mạch kể chuyện: tranh – lời (tất nhiên trừ những PB không lời). Hai phần này hỗ trợ lẫn nhau chứ không lặp lại nhau.

(Mình thích nhất loại tranh đi đằng tranh, lời đi đằng lời =))) loại này đọc vui nhất).

Phần từ ngữ trong PB không phải thuần ngôn ngữ đối thoại đời sống, mà là những lời văn được chau chuốt, tinh giản. Phần lời này không chỉ dẫn dắt, hỗ trợ cho phần tranh, mà còn tạo ra không khí cho tác phẩm. Nó sẽ có nhịp điệu, sắc thái và những thủ pháp riêng.

Tiêu biểu có thể kể tới Dr.Seuss. Rất nhiều câu trong các tác phẩm của ông đã trở thành những lời trích dẫn nổi tiếng . Ví dụ như:

Be who you are and say what you mean. Because those who mind don’t matter and who matter don’t mind.

Hãy là chính bạn và nói thật lòng mình. Vì những ai thấy phiền thì chẳng đáng kể và những ai đáng kể thì sẽ không thấy phiền.’ (dịch thô thôi chứ mình không đủ trình dịch chuẩn, hehe)

Mình thấy câu trên cực hay, cả về nội dung lẫn hình thức. Dr.Seuss đã sử dụng biện pháp lặp và đa nghĩa của từ: matter – mind một cách khéo léo.

Dr.Seuss viết lời nhiều lúc như thơ, ranh giới giữa lời kể văn xuôi và thơ không rõ ràng. Như trong cuốn Oh places you’ll có một đoạn mà mình từng nghĩ mãi không biết dịch tiếng Việt thế nào cho xuôi:

With your head full of brains and your shoes full of feet, you’re too smart to go down any not-so-good street. 

Dịch thô từng từ thì: với đầu đầy não và giầy đầy chân, em quá thông minh để mà đi vào những con đường không được tốt lắm. Nghe ngu dã man! Mình vẫn chờ NXB nào đó của VN mua bản quyền quyển này để một ‘cao thủ’ dịch thuật nào đó sẽ dịch cực hay những câu văn của Dr.Seuss.

Đấy, lại cười khi bảo cần ‘cao thủ’ để biên dịch sách thiếu nhi đi?! Đọc những câu như trên, bạn có thể thấy để dịch đúng và hay thì cũng teo hết cả não.  (và trong quyển Oh places you’ll go không chỉ có duy câu trên kia là khó dịch)

Mình mới mua quyển Extra yarn của tác giả Mc Barnett,  Jon Klassen minh họa. Xin tạm dịch tựa sách là Len thừa. Câu chuyện kể về cô bé Annabelle, vô tình nhặt được một chiếc hộp chứa đầy những sợi len đủ màu. Cô bé dùng len đó đan những chiếc áo, những chiếc mũ, những chiếc khăn… đan hết cho mình, rồi cho mọi người xung quanh mà vẫn không hết len trong chiếc hộp.

Brown-sub-articleLarge

Phần lời của cuốn này cũng rất tuyệt, bên cạnh minh họa khỏi-phải-bàn của Jon (I loveeeee him *cào mặt*).  Mạch kể xoay quanh việc mỗi lần cô bé đan xong một thứ gì đó thì lại phát hiện ra vẫn còn len thừa nữa. Sự kiện lặp lại là tưởng đã hết len nhưng hóa ra vẫn còn. Tác giả đã lặp lại nhiều lần một cấu trúc câu, và sử dụng động từ ‘turn out’ – hóa ra là. Mỗi lần lật trang là một lần ‘turn out’, lại là một sự kiện bất ngờ khác. Đọc cuốn sách thấy cực kỳ hấp dẫn, cứ muốn lật giở tiếp xem sang trang sau sẽ ‘hóa ra là’ cái gì nữa. Và thực sự câu chuyện này rất rất thú vị.

Extra-Yarn-image1

Đọc câu chữ mới đầu cảm tưởng đơn giản vậy thôi chứ hóa ra là chẳng đơn giản tẹo nào đâu ý.

Phần lời kết hợp với cách trình bày, dàn trang cũng có thể tạo ra những tác động hiệu quả. Như trong tác phẩm Where the wild things are, Maurice Sendak có một chi tiết  rất đắt ở trang cuối cùng của truyện: một trang trắng với một câu đơn, thể khẳng định ‘and it’s still hot‘.

Để đọc được câu cuối cùng này, độc giả đã trải qua một chặng đường dài với nhiều khúc quanh rồi lên, rồi xuống trước đó. Và khi họ nghĩ rằng chuyến phiêu lưu đã kết thúc, họ mở sang nốt trang cuối và bất ngờ thấy một dòng chữ ngắn ngắn, dịu dàng, tỏa hơi ấm (có thể có cả mùi thơm nữa) trên trang giấy trắng. – và nó vẫn còn nóng.

Hành động cơ bản nhất của việc đọc sách chính là lật trang. Việc tác giả đẩy chi tiết ‘chốt hạ’ xuống cuối, ở một trang lẻ (chứ không phải trang đôi) đã tạo thêm một nhịp nghỉ cho độc giả, ‘ngụy trang kín đáo’ cho chi tiết.

Nếu như câu văn kể trên không được đặt một mình, ở góc dưới trang cuối cùng, nếu như độc giả không phải cất công lật sang nốt một lần cuối thì hẳn hiệu ứng gây lắng đọng sẽ không được ấm áp đến như vậy (cũng tương thích với nội dung câu chuyện: tình cảm gia đình không phải lúc nào cũng được hô hào ầm ỹ, nhưng một lúc nào đó bạn sẽ vô tình nhận ra sự hiện diện âm thầm của nó :D).

Mình vừa viết vừa vẽ. Đối với mình, việc viết lời kể cho PB là cực kỳ cực kỳ khó, vô cùng đau đầu. Viết, vẽ, trình bày ra sao cho mọi thứ đều thống nhất và hài hòa với nhau là một hành trình lê lết gian khổ (; ̄Д ̄).